„Kiedy rozmawiam z zagranicznymi dziennikarzami lub uczniami o „Batarsity” lub muzyce maloya, mówię im, że początkowo miałem trzy atuty:

Po pierwsze, moje rolnicze wykształcenie. Wydaje mi się, że to było najważniejsze. Bo kiedy zarabiasz na życie sadzeniem kukurydzy, uczysz się być silnym psychicznie, wolnym w obliczu tych, którzy pytają: co by się z nami stało, gdyby import ryżu został przerwany? A potem żyjesz w naturze, z porami roku, praktykując ekologiczne podejście, nawet jeśli ta koncepcja jest ci obca. A twoja kultura to kultura ziemi, z wiedzą o środowisku, zagadkami i tak dalej…

Drugą zaletą była szkoła. Miałem szczęście do niej uczęszczać. Choć nie zawsze byłem zmotywowany, udało mi się wynieść cenne lekcje. Nauczyła mnie pogłębiać wiedzę, posługiwać się pewnymi narzędziami… znaleźć odpowiednie słowa i połączyć je w piosenkę.

Trzecią i ostatnią rzeczą było to, że miałem ojca, który walczył o autonomię Reunionu, walczył o nasze prawa i, między innymi, głośno głosił, że zasługujemy na szacunek… i wszystko to, dla mnie, pięknie się zgrało i było żyznym gruntem.

I tam wyrósł kwiat… kwiat, a zarazem nawóz: i nazywał się maloya. A jednak nie skosztowałem go przy piersi matki, nawet nie wygryzłem zęba. Nie! Miałem osiemnaście… może dwadzieścia lat, kiedy wraz z Firminem Virym i innymi muzykami maloya, maloya wdarła się do mojego życia.

Mogłam wtedy dać się namówić na wyjazd, powiedzieć sobie, że dobrze mówię po francusku, albo że udało mi się, jak to mówią, wydostać się z mojej nędzy, z mojego marginalizowania, mogłam uciec od mojego wiejskiego życia, rzucić to wszystko w niepamięć, powierzyć moje naznaczone pracą w terenie ręce, moje wiejskie ręce, manicurzystkom… aby się nimi zaopiekowały, założyły krawat i stały się kimś szanowanym.

No i proszę! Maloya pojawiła się w idealnym momencie, żeby mnie sprowadzić na właściwą drogę, żeby tak rzec. To mnie wzięło w garść… bo nawet polityka, no cóż, polityka mówiła mi: „Religia to to… religia to tamto… opium ludu…”. Co sprawiło, że pomyślałem sobie: „Hej! Wszystko, co dzieje się na Reunionie, to bzdura! Nie jesz wołowiny! A dlaczego nie jesz tego? A dlaczego tamto? To marnotrawstwo!”.

To dlatego, że mój ojciec tyle razy mi powtarzał, że – żeby dać ci przykład – kwiaty są zbędne… nie można ich jeść. A to przez jego własne życie, życie pełne nędzy! Uprawiaj swój ogródek, owszem, ale dla jedzenia: sałata, kapusta, ale nie kwiaty! I nie graj w hazard… Hazard nie powinien zaprzątać twojej głowy… I dlatego mam to wszystko w głowie. Na dodatek komunizm mówi mi: religia, ta niedziela, nie jest priorytetem. Nie na tym polega życie. Życie polega na aktywizmie, na podejmowaniu działań. No cóż! Wszystko to miesza się i bulgocze w mojej głowie.

I, mówiąc wprost, maloya pojawiła się i wszystko naprawiła. Dlaczego? Pojawiła się i wszystko naprawiła, ponieważ pojednała mnie z moim krajem, sprowadziła mnie z powrotem. Ponieważ uświadomiłem sobie, że – używając słów Alaina Petersa – maloya była „daniem głównym dla serca”, co skłoniło mnie do zastanowienia się nad tym, kim jestem.

I uważam swoją sytuację za interesującą, ponieważ panuje przekonanie, że maloya należy do czarnych, do niewolników, a biali tańczą, nie wiem, kadryla, mazurka… i że ten podział jest niezmienny.

A oto jestem, wyglądam, jakbym był na Mardi Gras… I to prawda, jestem prawdziwą maską Mardi Gras w maloya, ponieważ symbolem maloya jest czarny mężczyzna na roulerze (bębnie), czarny mężczyzna z kayamb. I jest to akceptowane, ponieważ prawie każdy, kto podtrzymywał tradycję maloya, miał swoich przodków zniewolonych. A kiedy widzisz Firmina Viry’ego i innych wspaniałych muzyków maloya, myślisz: „Są czarni. To normalne”.

A potem ja się pojawiam. Jestem daleki od bycia czarnym! Jestem biały, rudy, Irlandczyk, z piegami, rudymi włosami, po trochu wszystkim, Francuz z Francji, a niektórzy nawet mówią do mnie: „Nie jesteś przypadkiem Niemcem, prawda?” Naprawdę! Muszę zostać odsunięty na bok. Nie mam nawet cienia mieszanego pochodzenia. Poza tym, w moich wielkich brązowych okularach wyglądam trochę jak profesor.

Mój przypadek jest fascynujący, bo lubię sytuacje, które wywołują niepokój. A mnie to skłania do refleksji nad sobą: kim jestem? Małym białym człowieczkiem śpiewającym maloyę? Francuzem z Francji śpiewającym maloyę? Białym śpiewakiem maloyi? A tam siedzi jakiś facet na swoim bębnie i pyta: „Hej, Danyèl! Jestem czarny, ale nie umiem grać na bębnie!”. I co z tego? Zastanawiasz się, co to wszystko znaczy…

A potem widzisz i słyszysz bęben przelatujący obok, torujący sobie drogę przez twoją podświadomość. Wszystko to jest głęboko w tobie, ale wciąż jest zagmatwane, nie zwracałeś na to uwagi. I to właśnie maloya sprowadziła mnie z powrotem do tego wszystkiego; dzięki niej otworzyłem oczy i zapytałem siebie: „No więc, czym jest Reunion? Czy istniała tam biała społeczność? Czarna społeczność? A może inna?”.

Nawet na początku. Bo wszyscy zgadzają się, że czas minął i nastąpiło wymieszanie… Ale nawet na samym początku wiemy, obiektywnie rzecz biorąc – i to pomogło mi w mojej refleksji – że tutaj na Reunion nie pojawiła się biała społeczność, mówiąca tylko jednym językiem, pochodząca tylko z jednego regionu Francji… powiedzmy z Bretanii. Nie powstała pojedyncza społeczność czarnoskóra, z językiem, muzyką i rytmem pochodzącym z jednego miejsca… Bo mamy tendencję do mówienia: „Ach! Afryka…”, wiedząc, że kiedy brano niewolników, nie była to tylko jedna grupa etniczna, jedno plemię, jedna wioska…

Wszystko to skłoniło mnie do refleksji nad moją praktyką maloya. Czy gram maloya, bo w moich żyłach płynie odrobina krwi afrykańskiej? Odrobina krwi malgaskiej? A może jakaś inna? Mówię, że nie. Nawet gdybym nie miał w sobie ani kropli krwi malgaskiej, ani kropli krwi afrykańskiej, nawet gdybym był czysto białym Bretończykiem, przez dziesięć, dwadzieścia pokoleń, nawet gdybym był bardzo jasny, o delikatnych rysach, dzięki doświadczeniom życiowym, już należałem do świata maloya.

I jest jedna rzecz, o której nie mogę zapomnieć! To, że kiedy nauczyłem się grać na rouleur, kayamb, kiedy zobaczyłem Firmina Viry’ego, miałem, już od dawna, na długo przed tym, zanim poznałem Firmina Viry’ego, dźwięk bębna w uszach. Już od dawna zapach kadzidła, sanblani, masali… przenika moją podświadomość. I to właśnie tworzy moją tożsamość. Nie mogę powiedzieć nie, to niemożliwe! Czy mi się to podoba, czy nie, to jest. Czy mi się to podoba, czy nie, bęben jest prawdziwy; wyznacza rytm naszego roku. Zapach dojrzałego jackfruita, palonej kawy i masali jest obecny, podobnie jak kaplica i platforma paradna. Później kochamy, wybieramy, dostosowujemy się… ale to rzeczywistość. I maloya mi to uświadomiła.

Często, aby wyjaśnić to zagranicznym dziennikarzom, posługuję się przykładem własnej grupy. Jest nas pięcioro. Jeden z nas ma przydomek „Indianin”. A jego prawdziwe nazwisko to Indianin. Jak dotąd jest więc spójnie: ma indyjskie imię, indyjską sylwetkę, szczupłą sylwetkę, pasującą do niej fryzurę i, jeśli dobrze się przyjrzeć, nie ma w tym nic złego.

Aż pewnego dnia zaprosił znajomego i powiedział: „Hej! Zapraszam cię do siebie. Zapraszam cię na nabożeństwo w niedzielę”. I nic więcej nie powiedział. A drugi znajomy zapytał mnie na uboczu: „Danyèl! Jakie nabożeństwo on odprawia? Karli? Maryémin? Pétyay? Black hen? Co on odprawia?”. A ja mu odpowiedziałem: „Nie! Jego nabożeństwo to ceremonia malgaska, to nabożeństwo Kabaré”. A ten facet, kiedy pierwszy raz uderzył w bęben, to dzięki maloya. Taki po prostu jest. Rozumiesz? Taka jest rzeczywistość.

Ale powszechnym błędnym przekonaniem jest: „Co?! Przecież Hindusi nie grają w maloya! Czarni tego nie robią… a tamten facet tamtego”. I mamy tylko takie nietypowe sytuacje. A jeśli wezmę przypadek pozostałych członków grupy, to jest tak samo.

Weźmy drugiego członka grupy. Jest raczej biały… „typu białego”, mógłby uchodzić za Francuza z Francji. No cóż, u niego też jest tak samo: nie je koziego mięsa. Uczy się grać na bębnie. To nie jest święty bęben, ale on gra na bębnie. I, co ważne, nie boi się klątwy. A kiedy idziemy do kaplicy, sam sobie normalnie serwuje posiłek… bo są ludzie, którzy się go boją.

A jeśli wezmę przypadek trzeciego członka. Fizycznie? Jest czarny. I czuje się tam jak u siebie. Siedząc na wózku inwalidzkim, idealnie pasuje do tego wizerunku. No i proszę! Jest katolikiem jak mało kto. I nawet nie wspominajcie mu o Service Kabaré! Jest przerażony.

Wracając do tematu koloru skóry, niektórzy ludzie często mi mówią: „Grasz maloya, okej, ale jesteś biały”. Odpowiadam: „Chłopaki, Danyèl Waro nie jest nowy. To nie pierwszy raz, kiedy pojawił się Danyèl Waro. Danyèl Waro już istniał, ale nie był tak zauważalny. Firmin Viry już jest Danyèlem Waro, jeśli się nie mylę. Gramoun Lélé też już jest Danyèlem Waro”.

Przez długi czas. Przed Danyèlem Waro było wielu Danyèlów Waro. Bo Firmin Viry nie jest czystej krwi czarnym człowiekiem, w stu procentach ani w stu dwudziestu procentach, jeśli czerń jest warunkiem koniecznym do gry w maloya. A Gramoun Lélé, ze swojej strony, przedstawia się jako Hindus i Malgasz. I z dumą ogłasza, że ​​gra na bębnie, przygotowuje zako, śpiewa narlgon i gra na rouleur. Co to znaczy?

Oznacza to, że w przypadku każdej jednostki jestem zdezorientowany w swojej analizie, w swojej swoistej „siatce kryteriów etnicznych”. Ciągle się mylę. Klasyfikacja jest niemożliwa.

I to jest historia! Historia babci, która się zbuntowała, która nie została w społeczności, która pokochała obcego. I taki właśnie jest Reunion! To nic innego jak odejście od normy, nic innego jak nietypowe sytuacje. Bo ludzie byli w tej samej sytuacji, na tych samych polach trzciny cukrowej, w tej samej szkole… szkoła przyspieszyła mieszanie się, ale wcześniej panowały te same warunki życia, te same warunki ubóstwa, te same warunki wygnania, wygnania od przodków i z jakiegoś innego miejsca.

W każdym kraju, wszędzie, słyszy się o czystości. Nieważne, w jakim kraju. Pojedź do Afryki, porozmawiaj o związkach międzyrasowych. To nie jest łatwe. W każdym kraju widzisz wybuchające konflikty z powodu kwestii etnicznych… Czy to jednak oznacza, że ​​mieszanie się ludzi to przepis na nieprawość, na mieszanie ras?…
Ale tutaj, na Reunionie, naszym przykładem jest to, że wszyscy przypłynęliśmy na tej samej łodzi. I to prawda, że ​​niektórzy byli na pokładzie, a inni wiosłowali…

Niestety – trochę tak jest w naszych głowach – kiedy patrzymy na siebie w lustrze, myślimy… „Ach! Mam piękne włosy, ale nos… ale usta… ale kolor skóry…”. Wstydzimy się. Czego się wstydzimy? Tego, że jesteśmy czarni. Bo bycie Kafrem czy Malgaszem nie jest uznawane. Albo wstydzimy się tego, że jesteśmy biali. Biali! To ciężkie brzemię do udźwignięcia: biały człowiek i jego intrygi, biały właściciel niewolników, spekulant handlu niewolnikami. Nie wszyscy biali ludzie, ale społeczeństwo było zdominowane przez białego człowieka… no dobrze! A potem przybywa Hindus i ten drugi… niełatwo sprawić, by wszyscy ci ludzie współistnieli. Nie przybywają z tą samą wolnością, nie z tymi samymi zwyczajami. I katolicy, którzy próbują powiedzieć: „No dalej! Wszyscy w katolickim stylu!”. Ale to niemożliwe. I dzięki Bogu, to niemożliwe!

A my, my musimy uporządkować Ludzkość w naszych umysłach. Hej! Nie jest łatwo sprawić, by wszystkie głosy wewnątrz nas się zrozumiały!

Pewnego dnia piosenkarka, nieżyjąca już Toto Bissinte, powiedziała mi, że jej zdaniem my na Reunionie jesteśmy bardziej rozwinięci niż w jej kraju, podczas gdy w naszych umysłach mieszkańcy Indii Zachodnich są dumni, silni, zjednoczeni i trzymają się razem. Kiedy mi to powiedziała, pomyślałem: „Cóż, nic z tego nie rozumiem!”.
A potem zacząłem się zastanawiać, co miała na myśli. I zadałem sobie pytanie: „A co, jeśli na Reunionie jest coś, jak prawdziwa siła, której jeszcze do końca nie pojęliśmy; co, jeśli wciąż brakuje nam odrobiny, by ją w pełni zrozumieć?”. I pomyślałem: załóżmy, że jest naród, na przykład na Karaibach, być może mniej zróżnicowany, bardziej spójny. „My, Czarni”, „my, Kreole”. To słowa, które słyszymy. Nie mam pojęcia… o Martynikanach, Gwadelupczykach czy Gujańczykach.

Ale myślę sobie: co by było, gdybyśmy wprowadzili truciznę… truciznę na kolonializm, truciznę na asymilację? Stworzyliśmy wirusa, który ma zdziesiątkować populację, zniszczyć ludzi, pozbawić ich duszy. Zaszczepiamy jedną osobę tym wirusem, a jest on skuteczny u kolejnej, i kolejnej.

A na Reunionie – tak przynajmniej myślę! – może ten wirus jest nieskuteczny; bo kiedy tu się rozprzestrzenia, zatrzymuje się nieco dalej, bo jest jak na wyspie: są tam przepaście… jest opór. Opór historyczny, opór socjologiczny, a potem opór konkretnej kultury, która pozwala nam przed nim uciec! Przygotowaliście dla mnie truciznę, myśleliście, że jestem… powiedzmy… Czarny. Cóż, nie jestem po prostu Czarny. Jestem Czarny, ale jest we mnie cząstka Malbara, część Araba, część Chińczyka, część Białego… Mam w sobie cząstkę tego wszystkiego. I to nie są tylko zestawione ze sobą części. Wszystkie te części po pewnym czasie się mieszają. Ale żeby stały się jednością, musimy je sobie uświadomić, musimy je pielęgnować.

Ale jeśli będziemy dążyć do ich zabicia, bo Tata powiedział nam: uważajcie! Nie ta kategoria, to złodzieje! Uważajcie! Nie tamta kategoria, to czarownicy! Uważajcie na tych… kiedy zwracamy na nich uwagę, „Ale Tato! Ja już jestem nikim!”, powiedziałeś mi, że nie jestem tym, że nie jestem tamtym… więc co mi zostanie?

Od samego początku coś budowaliśmy. I są ludzie, to prawda, którzy chcieliby wrócić do punktu wyjścia, wymazać Reunion, żebyśmy znów znaleźli się w czterech, pięciu, sześciu małych kawałkach.

Takie jest moje zdanie na ten temat. Co wyróżnia kogoś z Reunionu? Mamy bogactwo zasobów, a mimo to chcemy się zubożyć. Nie jesteśmy tym… nie tamtym… i tak samo jest z terminem „kreolski”. Jeśli „kreolskość” definiuje tę samą rzeczywistość dla wysp, które były koloniami, to w porządku. Ale termin „kreolski” obejmuje tak wiele rzeczy, zarówno tutaj na Reunionie, jak i gdzie indziej. Tam kreolski odnosi się do jednej grupy ludzi… na Mauritiusie do innej. Tutaj znowu jest inaczej. I ciągle ewoluuje. Istnieje definicja, która odnosi się między innymi do białych ludzi urodzonych w koloniach…

Dla mnie, na Reunionie, słowo „kreolski” bardziej pasowałoby do tożsamości reuniońskiej, a tę reuniońską tożsamość trzeba zasiać, pielęgnować, kultywować. I tak właśnie tłumaczę swoją „bastartskość” („bękarctwo”) .
I dlatego się boimy. A ten strach zubaża nas zamiast wzbogacać.

No dalej! Boisz się rytualnego posiłku? Koźlę i koguta zarżnęli wszyscy. Wszyscy przychodzą, a mnie nigdy nie proszono o dowód tożsamości, kiedy przybywam do kaplicy. Nie patrzą na twoją twarz, pochodzenie ani przeszłość, tak samo jak nie patrzą na twoje drzewo genealogiczne… usiądź! Jest tu miejsce. Albo, jeśli wolisz, poczekaj na drugie danie… A potem twój kolor skóry, twój wzrost, twoja pozycja społeczna przestają istnieć. Cóż, musisz pozbyć się tego strachu.

I niestety, system często nie potrafi nam w tym pomóc. Dlatego musimy walczyć, musimy wciąż na nowo pielęgnować bogactwo, które jest nasze.”

Źródło: https://www.lansiv-kreol.re/identite_danwaro.htm (tłumaczenie: Google translator)