{"id":2727,"date":"2026-07-31T07:36:01","date_gmt":"2026-07-31T05:36:01","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/?p=2727"},"modified":"2026-08-17T08:36:13","modified_gmt":"2026-08-17T06:36:13","slug":"rozporzadzenie-jakuba-de-la-haye-1674-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/?p=2727","title":{"rendered":"Pierwsza konstytucja Reunion"},"content":{"rendered":"\n
\n

W drodze powrotnej z Indii w 1674 roku admira\u0142 Jacob de La Haye (kr\u00f3lewski gubernator francuskich posiad\u0142o\u015bci oraz zwierzchnik dzia\u0142alno\u015bci Francuskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej na Oceanie Indyjskim) zatrzymuje si\u0119 na Reunion, gdzie odkrywa zarzewie buntu. Przed wyruszeniem w dalsz\u0105 drog\u0119 wydaje rozporz\u0105dzenie dotycz\u0105ce administracji wyspy. Rozporz\u0105dzenie to uznaje si\u0119 za pierwsz\u0105 „konstytucj\u0119” Reunion<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Dokument zwi\u0119\u017ale oddaje to, co by\u0142o norm\u0105 w czasach, gdy kolonizowano Reunion. Handel na szlakach zamorskich by\u0142 kontrolowany i reglamentowany. Segregacja rasowa zaczyna znajdowa\u0107 swoje oparcie w prawie (tutaj w postaci zakazu mieszanych ma\u0142\u017ce\u0144stw). Dezercje i ucieczki w g\u00f3ry znaczy\u0142y histori\u0119 wyspy od samego jej pocz\u0105tku.<\/p>\n\n\n\n

Uwag\u0119 zwraca dba\u0142o\u015b\u0107 o rozw\u00f3j kolonii wyra\u017cona m.in. zakazem polowa\u0144, w tym \u017c\u00f3\u0142wi morskich, oraz obowi\u0105zkiem utrzymywania wo\u0142\u00f3w i drobnego inwentarza. Kolonia mia\u0142a by\u0107 samowystarczalna i s\u0142u\u017cy\u0107 zaopatrzeniu przep\u0142ywaj\u0105cych t\u0119dy statk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawostk\u0105 jest podzia\u0142 kar pieni\u0119\u017cnych, gdzie opr\u00f3cz Kr\u00f3la i donosiciela w podziale bierze udzia\u0142 „szpital”. Ile de Bourbon (jak wtedy nazywano wysp\u0119) by\u0142a traktowana jako miejsce rekonwalescencji, jakby\u015bmy to dzisiaj nazwali, dla kolonist\u00f3w z Madagaskaru oraz marynarzy Kompanii powracaj\u0105cych z ci\u0119\u017ckich podr\u00f3\u017cy do Indii.<\/p>\n\n\n\n

\n

Art. 1
Postanawia si\u0119, \u017ce wszyscy oficerowie, \u017co\u0142nierze i marynarze z\u0142o\u017c\u0105 przysi\u0119g\u0119 wierno\u015bci dow\u00f3dcy, pod kt\u00f3rego rozkazami s\u0142u\u017c\u0105. Nie mog\u0105 odmawia\u0107 wykonania \u017cadnego polecenia wydanego im dla s\u0142u\u017cby Kr\u00f3la, bez wzgl\u0119du na niebezpiecze\u0144stwa, ryzyko czy przeciwno\u015bci losu, jakie mog\u0142yby ich z tego powodu spotka\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Art. 2
Nakazuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, aby powy\u017csze postanowienia by\u0142y przestrzegane przez wszystkich, zar\u00f3wno przebywaj\u0105cych na l\u0105dzie, jak i na morzu. Gubernatorzy, kapitanowie, konsulowie oraz inni urz\u0119dnicy zostaj\u0105 wyra\u017anie zobowi\u0105zani do ich egzekwowania pod odpowiedzialno\u015bci\u0105 osobist\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Art. 3
Zakazuje si\u0119 wymawiania imienia Boga na pr\u00f3\u017cno. Ka\u017cdy, kto dopu\u015bci si\u0119 blu\u017anierstwa, zostanie przywi\u0105zany do pala i ukarany kar\u0105 cielesn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Art. 4
Nikomu nie wolno opuszcza\u0107 obozu ani miejsca postoju bez zgody dow\u00f3dcy.<\/p>\n\n\n\n

Art. 5
\u017baden \u017co\u0142nierz, marynarz, osadnik ani inna osoba nie mo\u017ce buntowa\u0107 si\u0119 przeciw oficerom wojsk l\u0105dowych lub morskich, grozi\u0107 im ani wyrz\u0105dza\u0107 im szkody, pod kar\u0105 \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

Art. 6
Wszyscy oficerowie oraz inne osoby odpowiedzialne za powierzone im obowi\u0105zki odpowiadaj\u0105 za wszystko, co znajduje si\u0119 pod ich nadzorem.<\/p>\n\n\n\n

Art. 7
Surowo zakazuje si\u0119 wszystkim osobom grabie\u017cy, kradzie\u017cy, wyrz\u0105dzania jakiejkolwiek szkody, przyw\u0142aszczania sobie cudzej w\u0142asno\u015bci, cho\u0107by najmniejszej warto\u015bci, a tak\u017ce bicia lub jakiegokolwiek zn\u0119cania si\u0119 nad mieszka\u0144cami oraz naruszania ich mienia. Za drobniejsze wykroczenia grozi kara grzywny, za powa\u017cniejsze \u2013 kara cielesna, a za szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017ckie przest\u0119pstwa lub ich powt\u00f3rzenie \u2013 kara \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

Art. 8
Nikomu nie wolno wywozi\u0107 z l\u0105du \u017cadnych towar\u00f3w na statki ani prowadzi\u0107 handlu bez zgody gubernatora lub dow\u00f3dcy. Za naruszenie tego zakazu grozi grzywna w wysoko\u015bci dwudziestu ecu, z czego po\u0142owa przypada Kr\u00f3lowi, jedna czwarta donosicielowi, a jedna czwarta szpitalowi. W razie nieuiszczenia grzywny w ci\u0105gu o\u015bmiu dni sprawca pozostanie przez sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy na wyspie, wykonuj\u0105c prac\u0119 bez wynagrodzenia. Wszystkie produkty i towary nale\u017cy dostarcza\u0107 kr\u00f3lewskiemu urz\u0119dnikowi magazynowemu, kt\u00f3ry wyp\u0142aci za nie nale\u017cno\u015b\u0107 zgodnie z ustalonymi taryfami.<\/p>\n\n\n\n

Art. 9
S\u00f3l oraz wszystkie inne towary maj\u0105 by\u0107 dostarczane do magazyn\u00f3w wyznaczonych przez gubernatora. Nikomu nie wolno prowadzi\u0107 nimi handlu pod jakimkolwiek innym pretekstem, pod gro\u017ab\u0105 kar okre\u015blonych powy\u017cej. Ka\u017cdy ma obowi\u0105zek zg\u0142osi\u0107 posiadane ubrania i towary przywiezione z zewn\u0105trz; w przeciwnym razie podlegaj\u0105 one konfiskacie oraz karze grzywny.<\/p>\n\n\n\n

Art. 10<\/strong>
Mieszka\u0144com wolno handlowa\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105, sprzedawa\u0107 i wymienia\u0107 wszelkie produkty oraz towary pochodz\u0105ce z ich w\u0142asnych gospodarstw. Nie wolno im jednak w \u017caden spos\u00f3b sprzedawa\u0107 ani dostarcza\u0107 tych produkt\u00f3w za\u0142ogom statk\u00f3w francuskich ani zagranicznych, niezale\u017cnie od ich pochodzenia. Wszystkie towary maj\u0105 by\u0107 przekazywane do kr\u00f3lewskich magazyn\u00f3w, sk\u0105d mieszka\u0144cy otrzymaj\u0105 zap\u0142at\u0119 proporcjonaln\u0105 do ilo\u015bci dostarczonych produkt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Art. 11<\/strong>
Zaopatrzenie kr\u00f3lewskich magazyn\u00f3w ma pochodzi\u0107 w po\u0142owie z dostaw kr\u00f3lewskich, a w po\u0142owie od mieszka\u0144c\u00f3w, proporcjonalnie do ilo\u015bci posiadanych przez nich d\u00f3br. Dzi\u0119ki temu ci, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 wi\u0119cej, b\u0119d\u0105 czerpa\u0107 odpowiednio wi\u0119ksze korzy\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Art. 12<\/strong>
Nikomu nie wolno polowa\u0107 na ptaki, czworonogi ani jak\u0105kolwiek inn\u0105 zwierzyn\u0119 pod kar\u0105 grzywny w wysoko\u015bci dwudziestu ecu, z czego po\u0142owa przypada Kr\u00f3lowi, jedna czwarta donosicielowi, a jedna czwarta dla szpitala. W razie braku zap\u0142aty sprawca zostanie zobowi\u0105zany do sze\u015bciu miesi\u0119cy pracy na wyspie bez wynagrodzenia za pierwszym razem, natomiast w przypadku ponownego wykroczenia grozi mu kara do\u017cywotnia. Rozkaz ten ma by\u0107 wykonywany z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105, gdy\u017c zaobserwowali\u015bmy, \u017ce swoboda polowania czyni mieszka\u0144c\u00f3w leniwymi i pr\u00f3\u017cnymi. Nie troszcz\u0105 si\u0119 oni o upraw\u0119 ziemi ani o hodowl\u0119 zwierz\u0105t na w\u0142asne utrzymanie, a zamiast rozwija\u0107 koloni\u0119, przyczyniaj\u0105 si\u0119 do jej wyniszczenia.<\/p>\n\n\n\n

Art. 13<\/strong>
Ka\u017cdy mieszkaniec ma obowi\u0105zek utrzymywa\u0107 i wyszkoli\u0107 dwa wo\u0142y, a przynajmniej jednego, do pracy przy orce lub jako zwierz\u0119 juczne, stosownie do warunk\u00f3w miejsca, w kt\u00f3rym mieszka. Zwierz\u0119ta te maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 jego w\u0142asnym potrzebom. Po up\u0142ywie sze\u015bciu miesi\u0119cy od og\u0142oszenia niniejszego rozporz\u0105dzenia za niewype\u0142nienie tego obowi\u0105zku grozi grzywna w wysoko\u015bci dziesi\u0119ciu liwr\u00f3w, rozdzielana zgodnie z wcze\u015bniejszymi zasadami. Nakaz ten le\u017cy zar\u00f3wno w interesie prywatnym mieszka\u0144c\u00f3w, jak i dobra publicznego, poniewa\u017c jest to najlepszy spos\u00f3b zapewnienia obfito\u015bci zb\u00f3\u017c i warzyw oraz ich sprawnego transportu na statki, co przyczyni si\u0119 do rozwoju korzystnego handlu na wyspie.<\/p>\n\n\n\n

Art. 14<\/strong>
Nikomu nie wolno posiada\u0107 psa ani suki bez wyra\u017anego, pisemnego zezwolenia gubernatora. Za pierwsze naruszenie tego zakazu grozi grzywna w wysoko\u015bci dw\u00f3ch ecu, a za ponowne \u2013 kara cielesna.<\/p>\n\n\n\n

Art. 15<\/strong>
Nie wolno niszczy\u0107 roj\u00f3w dzikich pszcz\u00f3\u0142 ani wybiera\u0107 z nich miodu bez zezwolenia, pod kar\u0105 grzywny w wysoko\u015bci dwunastu liwr\u00f3w. Dopuszcza si\u0119 jednak zabieranie roj\u00f3w w celu ich hodowli w ulach, zgodnie ze sposobem stosowanym we Francji, aby s\u0142u\u017cy\u0142y w\u0142asnym potrzebom mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Art. 16<\/strong>
Nikomu nie wolno zabija\u0107 ani chwyta\u0107 \u017c\u00f3\u0142wi l\u0105dowych, ani na w\u0142asne po\u017cywienie, ani jako karmy dla \u015bwi\u0144, ani z jakiegokolwiek innego powodu, bez pisemnego zezwolenia gubernatora okre\u015blaj\u0105cego liczb\u0119 zwierz\u0105t, kt\u00f3re wolno pozyska\u0107. \u017b\u00f3\u0142wie maj\u0105 by\u0107 chwytane w obecno\u015bci \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Art. 17<\/strong>
Ka\u017cdy ma obowi\u0105zek, dzia\u0142aj\u0105c z dobr\u0105 wol\u0105, pomaga\u0107 w chwytaniu i karaniu dezerter\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 w g\u00f3rach, poniewa\u017c le\u017cy to w interesie publicznym. Osobom, kt\u00f3re schwyta\u0142yby ich \u017cywych lub martwych, zostanie przyznana nagroda.<\/p>\n\n\n\n

Art. 18<\/strong>
Nikomu nie wolno utrzymywa\u0107 kontakt\u00f3w ani prowadzi\u0107 rozm\u00f3w z wymienionymi dezerterami pod gro\u017ab\u0105 kary, chyba \u017ce niezw\u0142ocznie zawiadomi o tym gubernatora, z uwzgl\u0119dnieniem odleg\u0142o\u015bci miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduje.<\/p>\n\n\n\n

Art. 19<\/strong>
Ka\u017cdy osadnik ma obowi\u0105zek posiada\u0107 co najmniej dwie\u015bcie sztuk drobiu, dwana\u015bcie \u015bwi\u0144, sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy miar ry\u017cu oraz trzy tysi\u0105ce miar warzyw, zb\u00f3\u017c i pszenicy \u2013 w mo\u017cliwie najwi\u0119kszej ilo\u015bci, stosownie do warunk\u00f3w jego gospodarstwa i zgodnie z coroczn\u0105 ocen\u0105 gubernatora.<\/p>\n\n\n\n

Art. 20<\/strong>
Zakazuje si\u0119 Francuzom zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw z czarnosk\u00f3rymi kobietami, gdy\u017c mog\u0142oby to zniech\u0119ci\u0107 czarnosk\u00f3rych do s\u0142u\u017cby. Zakazuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c czarnosk\u00f3rym zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw z bia\u0142ymi kobietami, poniewa\u017c by\u0142oby to pomieszaniem porz\u0105dku, kt\u00f3rego nale\u017cy unika\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Art. 21<\/strong>
Wszyscy, kt\u00f3rzy zdezerterowali i ukrywali si\u0119 w g\u00f3rach, zostan\u0105 pozbawieni wszelkich nagr\u00f3d, wynagrodze\u0144 i nale\u017cnych im wyp\u0142at, a ich maj\u0105tek zostanie skonfiskowany na rzecz Kr\u00f3la.<\/p>\n\n\n\n

Art. 22<\/strong>
Jednak\u017ce, w ramach szczeg\u00f3lnej \u0142aski, kt\u00f3r\u0105 mamy nadziej\u0119 uzyska\u0107 od Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci, tym spo\u015br\u00f3d nich, kt\u00f3rzy obecnie pozostan\u0105 na wyspie, zostan\u0105 zwr\u00f3cone ziemie i posiad\u0142o\u015bci. B\u0119d\u0105 mogli korzysta\u0107 z nich jako ze swojej w\u0142asno\u015bci, na r\u00f3wni z pozosta\u0142ymi mieszka\u0144cami, i nie b\u0119d\u0105 w przysz\u0142o\u015bci \u015bcigani za wcze\u015bniejsz\u0105 dezercj\u0119, poniewa\u017c dobrowolnie powr\u00f3cili i otrzymali przebaczenie.<\/p>\n\n\n\n

Art. 23<\/strong>
W sprawach zagro\u017conych kar\u0105 \u015bmierci b\u0119d\u0105 zwo\u0142ywani znakomitsi mieszka\u0144cy (notable), aby wydali wyrok wobec oskar\u017conych. Za swoje opinie b\u0119d\u0105 odpowiada\u0107 przed Jego Kr\u00f3lewsk\u0105 Mo\u015bci\u0105 lub jego namiestnikami generalnymi i sami ponios\u0105 kar\u0119, je\u015bli nie b\u0119d\u0105 orzeka\u0107 zgodnie z prawem i sprawiedliwo\u015bci\u0105 lub je\u015bli nie wymierz\u0105 kar odpowiednich do pope\u0142nionych przest\u0119pstw. Swoje orzeczenia maj\u0105 podpisywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Art. 24<\/strong>
Wszyscy s\u0105 zobowi\u0105zani zawiadamia\u0107 o spiskach, tajnych zmowach, nadu\u017cyciach przeciw s\u0142u\u017cbie Kr\u00f3la oraz o wszelkich niebezpiecznych zamiarach, o kt\u00f3rych powzi\u0119li wiadomo\u015b\u0107, pod gro\u017ab\u0105 ukarania jako wsp\u00f3\u0142winni.<\/p>\n\n\n\n

Art. 25<\/strong>
Wyznaczeni zostan\u0105 my\u015bliwi, kt\u00f3rych obowi\u0105zkiem b\u0119dzie dostarczanie do kr\u00f3lewskich magazyn\u00f3w \u2013 za po\u015brednictwem urz\u0119dnik\u00f3w wyznaczonych do tego celu \u2013 mi\u0119sa i dziczyzny niezb\u0119dnych do wy\u017cywienia mieszka\u0144c\u00f3w oraz cudzoziemc\u00f3w, zgodnie z wydawanymi im poleceniami. Zabrania si\u0119 im handlowa\u0107, sprzedawa\u0107 lub dostarcza\u0107 zwierzyny gdziekolwiek indziej ni\u017c do kr\u00f3lewskich magazyn\u00f3w i wy\u0142\u0105cznie urz\u0119dnikom odpowiedzialnym za jej rozdzia\u0142. Za pierwsze naruszenie tego zakazu grozi kara grzywny w wysoko\u015bci 100 liwr\u00f3w<\/strong>, z czego po\u0142owa przypada donosicielowi, a druga po\u0142owa szpitalowi, oraz obowi\u0105zek pozostania na wyspie przez dwa lata na w\u0142asny koszt, bez prawa do jakiegokolwiek wynagrodzenia. W przypadku ponownego wykroczenia sprawca zostanie powieszony i uduszony.<\/p>\n\n\n\n

[\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum wikiwix<\/a>, ImazPress<\/a>, t\u0142umaczenie: AI]<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dokument zwi\u0119\u017ale oddaje to, co by\u0142o norm\u0105 w czasach, gdy kolonizowano Reunion. Handel na szlakach zamorskich by\u0142 kontrolowany i reglamentowany. Segregacja rasowa zaczyna znajdowa\u0107 swoje oparcie w prawie (tutaj w postaci zakazu mieszanych ma\u0142\u017ce\u0144stw). Dezercje i ucieczki w g\u00f3ry znaczy\u0142y histori\u0119 wyspy od samego jej pocz\u0105tku.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4044,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"wpis-miejsce","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[637],"tags":[75,138,53],"slide":[],"zagadnienie":[634],"class_list":["post-2727","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-reunion","tag-historia","tag-prawo","tag-reunion","zagadnienie-kolonializm-francuski"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2727","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2727"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2727\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4274,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2727\/revisions\/4274"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2727"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2727"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2727"},{"taxonomy":"slide","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fslide&post=2727"},{"taxonomy":"zagadnienie","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fzagadnienie&post=2727"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}