{"id":722,"date":"2026-06-23T05:28:01","date_gmt":"2026-06-23T03:28:01","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/?p=722"},"modified":"2026-08-19T08:43:06","modified_gmt":"2026-08-19T06:43:06","slug":"czy-kreol-to-creole","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/?p=722","title":{"rendered":"Czy kreol to „creole”?"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n

Za spraw\u0105 medialnego szumu wok\u00f3\u0142 Marie Lanfroy<\/a>, liderki zespo\u0142u Saodaj, jaki wybuch\u0142 tu\u017c przed naszym przyjazdem na Reunion, odkrywam ca\u0142kiem z\u0142o\u017cone podej\u015bcie do etnicznego pochodzenia mieszka\u0144c\u00f3w wyspy.

T\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 rodzinnych korzeni oraz jej znaczenie dla to\u017csamo\u015bci reunionczyk\u00f3w odnajduj\u0119 tak\u017ce w biografiach zespo\u0142\u00f3w graj\u0105cych maloya. Na tym tle szczeg\u00f3lnego znaczenia nabiera utw\u00f3r „Batariste” Danyela Waro. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015bci z nas s\u0142owo \u201ekreol\u201d kojarzy si\u0119 przede wszystkim z potomkiem bia\u0142ego kolonisty i miejscowej kobiety \u2014 a wi\u0119c z osob\u0105 o mieszanym pochodzeniu (i mieszanym kolorze sk\u00f3ry). To jednak tylko jedno ze znacze\u0144 tego terminu, i historycznie wcale nie zawsze najwa\u017cniejsze.<\/p>\n\n\n\n

Pierwotnie mianem tym okre\u015blano osob\u0119 europejskiego pochodzenia ale urodzon\u0105 w kolonii, niekoniecznie o mieszanym pochodzeniu. I tak na Reunion, m\u00f3g\u0142 oznacza\u0107 przede wszystkim osob\u0119 europejskiego pochodzenia urodzon\u0105 na wyspie, przeciwstawian\u0105 przybyszowi z Francji \u2014 m\u00e9tropolitain<\/strong><\/em>. W dawnych dokumentach (spisach ludno\u015bci i maj\u0105tku, aktach urodzenia czy tez spisach ludzi wyzwolonych), mo\u017cna spotka\u0107 r\u00f3wnie\u017c: cr\u00e9ole blanc <\/strong>(bia\u0142y kreol), cr\u00e9ole noir<\/strong> (czarny kreol), creole libre <\/strong>(stanu wolnego) lub cr\u00e9ole affranchi <\/strong>(wyzwolony).<\/p>\n\n\n\n

Ale \u201eczarny kreol\u201d nie oznacza\u0142 po prostu ka\u017cdego czarnego niewolnika, lecz osob\u0119 czarn\u0105 urodzon\u0105 ju\u017c w kolonii. Dla niewolnik\u00f3w, i ich potomk\u00f3w, pochodzenia afryka\u0144skiego stosowano poj\u0119cia „kafr<\/strong>\/cafres<\/strong>” , czasami „wolof\/yolof<\/strong>” dla podkre\u015blenia pochodzenia z Afryki zachodniej (Senegal, Gambia), „malgasz<\/strong>\/malgache<\/strong>” dla niewolnik\u00f3w sprowadzonych z Madagaskaru. Do tej mieszanki poj\u0119\u0107 dochodz\u0105 jeszcze „malbar<\/strong>” – dla os\u00f3b pochodzenia indyjskiego, „sinwa<\/strong>” – dla pochodzenia chi\u0144skiego i „zarab<\/strong>” – g\u0142\u00f3wnie dla okre\u015blenia kupc\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich z Gud\u017caratu.<\/p>\n\n\n\n

Niezwykle ciekawym okre\u015bleniem jest „zoreil<\/strong>” lub „zorey<\/strong>” oznaczaj\u0105ce przybysza z Francji metropolitalnej. Dawniej odnosi\u0142o si\u0119 do bogatych francuskich posiadaczy ziemskich lub urz\u0119dnik\u00f3w, a wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie – szerzej – dla okre\u015blenia \u201eprzyjezdnego z Francji\u201d. Biedni biali z wy\u017cszych partii wyspy okre\u015blani byli jako „yab<\/strong>” , a ubodzy europejscy osadnicy to „ti blan<\/strong>\/petit blanc<\/strong>” . Najszerszym okre\u015bleniem jest zapewne „R\u00e9unionnais<\/strong>” , co oznacza po prostu mieszka\u0144ca La R\u00e9union, niezale\u017cnie od pochodzenia. <\/p>\n\n\n\n

\n

Do kogo wi\u0119c mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 „creole”? W zale\u017cno\u015bci od epoki i kontekstu mo\u017ce to by\u0107: bia\u0142y mieszkaniec urodzony na Bourbon, albo wolny cz\u0142owiek kolorowy urodzony na wyspie albo niewolnik urodzony ju\u017c w kolonii. Czyli w zasadzie ka\u017cdy urodzony na wyspie.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie: R\u00e9unionnais (poniewa\u017c mieszka na wyspie), Francuzem (z uwagi na narodowo\u015b\u0107), Creole (poniewa\u017c urodzi\u0142 si\u0119 na wyspie) i Cafre (gdy ma pochodzenie afryka\u0144skie). <\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b inny mo\u017ce by\u0107 bia\u0142ym R\u00e9unio\u0144czykiem i nie by\u0107 Zoreil<\/em>, podczas gdy czarnosk\u00f3ry Francuz przyby\u0142y z Pary\u017ca mo\u017ce by\u0107 na R\u00e9union okre\u015blany jako Zoreil<\/em> i nie jest Creole<\/em>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Creole”, „zorey”, „yab”, „cafres”, „ti blan” – zetkniemy si\u0119 z nimi nie tylko gdy mowa o historii Reunion. Do kogo odnosi si\u0119 „creole”? Kim jest „zorey”?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4013,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"wpis-miejsce","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"slide":[641],"zagadnienie":[],"class_list":["post-722","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-reunion-praktycznie","slide-czy-kreol-to-creole"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/722","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=722"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/722\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4330,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/722\/revisions\/4330"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=722"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=722"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=722"},{"taxonomy":"slide","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fslide&post=722"},{"taxonomy":"zagadnienie","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.dlaczegopodrozuje.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fzagadnienie&post=722"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}