Riwiera cesarska

Swinemünde – Ahlbeck – Heringsdorf – Bansin: sąsiadujące ze sobą nadmorskie, niemieckie kurorty; powstawały w XIX wieku za czasów Królestwa Prus; swoją świetności budowały w ramach Cesarstwa Niemieckiego; przetrwały okres socjalistycznej turystyki masowej NRD, a marketingowy slogan Kaiserbäder (cesarskie kurorty) otrzymały w 1992 r. , kiedy to po włączeniu NRD do RFN rozpoczęto proces ich restytucji i renowacji (oczywiście z wyłączeniem Swinemünde, które jako Świnoujście, od 1945 roku rozwijało się w odmienny sposób).

Moda na lecznicze kąpiele morskie rozwijała się w Anglii już od połowy XVIII w., ale królewski splendor nadał jej Brighton. W 1783 r. przyjechał tam po raz pierwszy książę Walii, późniejszy Jerzy IV. Lekarze zalecali mu morskie kąpiele. Zaczął regularnie przebywać w Brighton i stworzył tam swoją nadmorską rezydencję — późniejszy Royal Pavilion.

Moda ta szybko dotarła do Francji, gdzie w Dieppe już w 1776 r. powstał zakład leczniczy wykorzystujący kąpiele morskie. W 1785 r. Ludwik XVI zezwolił na budowę zakładu kąpielowego w leżącym nad kanałem La Manche Boulogne-sur-Mer, gdzie uruchomiono zakład gorących kąpieli morskich.

Pierwszy niemiecki kurort morski – zwany „białym miastem nad morzem” – powstaje w 1793 roku w Heiligendamm (położony na zachód od Rostocka). W 1824 roku swoją działalność jako kurort rozpoczyna Swinemünde, funkcjonujący wtedy jako miasto portowe, gdzie na rozwój kąpieliska król Prus Fryderyk Wilhelm III przekazał 5000 talarów (sumą odpowiadającą według dzisiejszej siły nabywczej około ćwierć miliona euro, a pod względem możliwości finansowania ówczesnych robót publicznych kwotą jeszcze znacznie poważniejszą).

Rok później zaczyna działalność Heringsdorf, właściwie jako prywatne przedsięwzięcie Georga Bernharda von Bülowa. Wieś w 1831 roku miała ledwie 12 domów z 67 stałymi mieszkańcami. W 1846 r. Swinemünde notowało rocznie już ponad 5000 gości kąpielowych, podczas gdy Heringsdorf miał około 400 gości rocznie.

Począwszy od tzw. „Epoki Cesarskiej”, rozpoczynającej się w 1871 roku, Heringsdorf i Ahlbeck, a od 1897 roku również Bansin, stawały się jednymi z najbardziej nowoczesnych niemieckich kurortów.  Heringsdorf z małego kąpieliska przekształcił się w drugiej połowie XIX w., dzięki berlińskiemu kapitałowi i kolei, w ogromne letnisko mieszczańskiej i finansowej elity Berlina.

Od 1876 r. Berlin miał kolejowe połączenie ze Swinemünde, a 1 lipca 1894 r. uruchomiono linię Swinemünde–Heringsdorf. Podróż z Berlina stała się na tyle łatwa, że region zaczęto nazywać „Badewanne Berlins”. Ten właśnie okres stworzył dzisiejszą Bäderarchitektur – mieszaninę klasycyzmu, neorenesansu, neobaroku, historyzmu i secesji (Jugendstilu), połączoną charakterystycznymi werandami, loggiami, balkonami, wieżyczkami i dekoracyjną stolarką.

Po I Wojnie Światowej w kurortach pojawia się możliwość swobodnej kąpieli w morzu poza wyznaczonymi kąpieliskami. Do tego czasu poza kąpieliskami dozwolone było opalanie się i kąpiele powietrzne – nie wolno było wchodzić do wody, za co groziła – egzekwowana! – kara pieniężna. W Bansin tę „innowację” swobodnej kąpieli wprowadzono już w 1923 roku, a formalne zniesienie zakazu dla kurortów powiatu Szczecińskiego nastąpiło w 1924 roku. Trzeba jednak dodać, że choć „swoboda” oznaczała możliwość wchodzenia do wody poza kąpieliskami, to cały czas było to możliwe tylko na wyznaczonych terenach, gdzie – w odróżnieniu od terenu kąpielisk – nie było ochrony ratowników.

II Wojna Światowa okazała się druzgocąca dla Swinemünde, które jako port padło ofiarą alianckich bombardowań. Architektura pozostałych kurortów zasadniczo nie uległa zniszczeniom. Tuż po wojnie w Herinsdorf i Ahlbeck utworzno strefy zamknięte i wiele budynków zajęto na potrzeby sanatorium dla Armii Radzieckiej, która przebywała tam do 1950 roku.

W 1953 roku w NRD przeprowadzono niechlubną „Akcję Róża” (Aktion Rose) wymierzoną w właścicieli pensjonatów, hoteli i restauracji. Za pomocą rewizji, aresztowań i procesów doprowadziła ona do przejęcia setek prywatnych hoteli i pensjonatów. Karano za domniemane przestępstwa gospodarcze (np. „nadmierne gromadzenie zapasów”) oraz podejrzenia współpracy z zachodnimi centralami wywiadowczymi (np. „słuchanie zachodnioberlińskiego radia RIAS”). Jeśli nawet sam wyrok nie był wysoki – choć oparty na absurdalnych przesłankach – to wiązał się z nim przepadek mienia. Wg oficjalnych danych w ciągu jednego miesiąca, od 10 lutego do 10 marca, przeprowadzono 711 kontrole, wszczęto 527 postępowań, dokonano 447 zatrzymań. Na więzienie i wywłaszczenie skazano 401 osób i w efekcie zostało skonfiskowanych 621 obiektów.

Większość przejętych obiektów trafiła do FDGB, czyli podporządkowanych władzy związków zawodowych, organizujących wczasy pracownicze. NRD przez długi czas nie uważała architektury kąpieliskowej za szczególnie wartościowe dziedzictwo. Ale jednocześnie brak pieniędzy uniemożliwiał ich rozbiórkę i budowę nowych hoteli. Przykładem jak mogłyby potoczyć się losy przepięknej zabudowy jest historia hotelu „Atlantic” w Heringsdorf, który w NRD nosił nazwę FDGB-Ferienheim „Solidarität”. Budynek tak bardzo podupadł, że w 1979 r. został wysadzony, a na jego miejscu powstały dwa dziesięciopiętrowe bloki hotelowe dla około 1200 wczasowiczów.

Po zjednoczeniu Niemiec nadchodzi okres restytucji mienia, renowacji budynków i promocji regionu. W 1990 roku ówczesny przewodniczący przedstawicielstwa gminnego Ahlbecku, pan Koschinsky, zaproponował dla celów promocyjnych nazwę „Kaiserbäder”. Uzasadnienie było proste: cesarz wypoczywał w tych miejscowościach. Historyczne uzasadnienie i opowieść o „trzech cesarskich kurortach” rozbudowano później w marketingu turystycznym. W 2005 roku, po ponad 10 latach współpracy uzdrowiskowej, nastąpiło połączenie Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin – ‘Die kaiserlichen Drei’ / 'Cesarska Trójka” – w jedną gminę, obecnie noszącą nazwę Ostseebad Heringsdorf.


  • Bożenci / Bozhentsi

    Mała, niepozorna wioska, położona z dala od głównych dróg, ok 15 km na wschód od Gabrowa. Prowadzi do niej wąska droga, niekiedy na szerokość jednego samochodu, zaś w samej wiosce… czytaj dalej

  • Żerawna / Zheravna

    O poranku lub późnym popołudniem, gdy nie ma tłumu turystów, wioska odzyskuje atmosferę starej górskiej osady. Spacer wśród drewnianej, zwartej zabudowy przywołuje obrazy jej XVIII–XIX wiecznej świetności, kiedy to hodowano… czytaj dalej

  • Kopriwsztica / Koprivshtitza

    W 1952 roku Kopriwsztica została uznana za pierwsze miasto-muzeum w kraju. Później do tego grona dołączyły Melnik, Nesybyr i Sozopol. W 1978 roku została uznana za narodowy rezerwat architektoniczny o… czytaj dalej

  • Wodospady Tamarin

    Z oddali nie sprawiały zbyt wielkiego wrażenia. Teren wokół też nie oczarowywał. Ale … czytaj dalej

  • Ilet de Oranges – La Nouvelle

    Mamy nadzieję, że tablica zabraniająca zejścia tym szlakiem przez okres kilku dni po ulewnych deszczach nie dotyczy sytuacji z dnia dzisiejszego. Zresztą bardziej niż rzeką martwimy się widokiem szlaku po… czytaj dalej