Mała, niepozorna wioska, położona z dala od głównych dróg, ok 15 km na wschód od Gabrowa. Prowadzi do niej wąska droga, niekiedy na szerokość jednego samochodu, zaś w samej wiosce ruch samochodowy jest zabroniony.
Wieś jest jednym z najcenniejszych w Bułgarii przykładów historycznej architektury wiejskiej, z autentycznym układem brukowanych uliczek, kamiennymi murami i charakterystycznymi domami z XVIII i XIX wieku. Założenia wioski położone są na pagórkowatym terenie, przez co spacer po niej momentami przypomina małą, górską wędrówkę.

© 2026 Włodzimierz Serwiński. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Według legendy, wieś została założona w 1393 przez tyrnowską szlachciankę o imieniu Bożana (Bojana), która osiedliła się tu z dziećmi po śmierci męża, poległego podczas podboju stolicy – Tyrnowa – przez Turków osmańskich. Od jej imienia wzięła się nazwa wsi. Tradycja głosi, że wraz z Bojaną przybywali tu coraz bogatsi mieszkańcy Tyrnowa, przywożąc ze sobą bogatą kulturę i tradycje.
W drugiej połowie XVIII wieku wieś przeżywała rozkwit gospodarczy, głównie dzięki handlowi. Bożenci rozwijały się cztery rodzaje rzemiosła: kowalstwo, kuśnierstwo, abadżijstwo oraz mutafczijstwo. Wśród nich wyróżniali się abadżowie, zajmujący się produkcją sukna wełnianego i szyciem z niego odzieży, oraz mutafczowie, specjalizujący się w wyrobie mocnych tkanin z koziej sierści, z których powstawały między innymi torby, sakwy, worki i derki dla zwierząt.

© 2026 Włodzimierz Serwiński. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Świątynia Świętego Proroka Eliasza jest jednym z najważniejszych zabytków Bożenci. „Kościół we wsi Bożenczi został zbudowany w latach 1839-1840 dzięki pomysłowości, wielkiemu sercu i szerokiej duszy dziadka Iwana Topala. Sam Iwan Topal jest ciekawą i uduchowi”oną osobą, nauczycielem, uzdrowicielem, księdzem, kupcem, a zbieg okoliczności łączy ciekawą historię z jego życia z wiejskim kościołem. Sprawy osobiste, prawdopodobnie biznesowe, zaprowadziły go do Widina. W tym samym czasie ukochana Kaduna widińskiego paszy skręciła nogę. Zaczęli szukać lekarza, który by wyleczył Kadunę i uśmierzył jej ból, ale bez dotykania jej. Usłyszawszy to, dziadek Topal kazał porządnie ujeżdżać konia, nie dając mu wody. Wsadzili Kadunę na konia, mocno związali mu nogi pod brzuchem i napoili go, dając mu tyle wody, ile chciał. Żołądek zwierzęcia spuchł, noga Kaduny utknęła, bez kontaktu ze uzdrowicielem. Zsiadła z konia i odeszła, jakby nic się nie stało. Jako znak wdzięczności i uznania dla jego umiejętności, pasza zaoferował, że sam ustali jego nagrodę. Dziadek Iwan Topala poprosił o pozwolenie na budowę kościoła we wsi Bożenczi. Po otrzymaniu pozwolenia, sam podarował miejsce – najwyższe we wsi – aby było widoczne z daleka, a dzwony słychać było z daleka. Fundusze na jego budowę zebrali mieszkańcy wsi, okolic i Gabrowa. Wszyscy mieszkańcy wsi uczestniczyli bez wyjątku, według swoich możliwości.” ( źródło: bojentsi.com )

© 2026 Włodzimierz Serwiński. Wszelkie prawa zastrzeżone.
W 1895 roku do cerkwi dobudowano 17-metrową dzwonnicę, której budowa pochłonęła 120 złotych napoleonów, czyli ok 700g czystego złota. Była to wówczas pokaźna suma, odpowiadająca ponad sześcioletnim zarobkom przeciętnego niewykwalifikowanego pracownika fabryki włókienniczej. Dzwon sprowadzono aż z Charkowa.

© 2026 Włodzimierz Serwiński. Wszelkie prawa zastrzeżone.
W 1964 roku Bożenci uznano za rezerwat architektoniczno-historyczny ze względu na zachowanie historycznego charakteru całego układu ruralistycznego, czyli nie tylko poszczególnych budynków, ale także ulic, parceli, dziedzińców i wzajemnych relacji między zabudową a otaczającym krajobrazem.
źródła: Industrialisation in a small grain economy during the First Globalisation: Bulgaria c. 1870–1910 , bojentsi.com , Gabrowo w przeszłości: duch renesansu i rzemiosło
