Monumentalny pomnik górujący nad miejscowością Szumen przyciąga z oddali wzrok każdego, kto nadciąga w te strony od północy. Postawiony w 1981 r. z okazji 1300-lecia powstania państwa bułgarskiego wydaje się być przy pierwszym kontakcie okropną masą betonu. 1300 stopni schodów prowadzących z centrum Szumenu na wzgórze symbolizuje 1300 lat historii państwa.

Samo miasto Szumen oferuje stosunkowo niewiele zabytków przypominających o jego dawnej świetności. Najcenniejszym jest zapewne XVIII-wieczny meczet Tombul, będący jednym z najwspanialszych przykładów architektury osmańskiej w Bułgarii. Po potężnej średniowiecznej twierdzy pozostały jedynie ruiny, które można dziś oglądać na wzgórzu nieopodal miasta. Co ciekawe, za jej zniszczenie odpowiadają nie Osmanowie, którzy zajęli Szumen w 1388 roku, lecz wojska polsko-węgierskiego króla Władysława III Warneńczyka. Zdobyły one i spaliły twierdzę w 1444 roku, podczas krucjaty przeciwko Imperium Osmańskiemu, zakończonej tragiczną klęską pod Warną.

Kompleks „Twórcy Państwa Bułgarskiego” funkcjonuje jako muzeum. Spacer po jego wnętrzu odkrywa przed nami pierwsze stulecia istnienia tzw. Pierwszego Państwa Bułgarskiego (często też nazywane Pierwszym Carstwem Bułgarskim). Przedstawia najważniejszych władców od chana Asparucha, założyciela państwa, po cara Symeona I Wielkiego, za którego panowania na przełomie IX i X wieku Bułgaria przeżywała swój polityczny i kulturalny złoty wiek.

Lokalizacja monumentu nie jest przypadkowa. Pliska, pierwsza stolica państwa bułgarskiego, znajduje się około 25 km na północny wschód od Szumenu. Z kolei na południe od miasta, w okolicach dzisiejszej wsi Chan Krum, odnaleziono inskrypcję chana Omurtaga dokumentującą wzniesienie przez niego nowej rezydencji.

Nieopodal miasta, na Płaskowyżu Szumeńskim, znajduje się wiele średniowiecznych skalnych klasztorów, kościołów i pustelni, głównie z XII–XIV w. Wśród nich Skalny Monastyr Hankrumowski i Kostadinowski Monastyr Skalny. Płaskowyż góruje nad całą okolicą, tak więc trekking do tych skalnych świątyń jest nie tylko spotkaniem z historią ale także okazją do podziwiania przepięknych widoków na rozciągające się poniżej równiny.

W pobliżu Osmar, ponad monastyrem Konstandinowskim, znajduje się także osobliwość geologiczna znana jako „skalne oko”, którą można zdobyć bez większego trudu (aczkolwiek nie tak zupełnie łatwo) będąc w okolicy.