Odwiedzając Reunion zapewne, prędzej czy zapewne później, natkniemy się gdzieś na muzykę na żywo. Być może będzie to łatwo wpadająca w ucho sega, a być może uda się trafić na bardziej tradycyjną maloya, nie tylko graną ale także tańczoną i śpiewaną. Może przypadnie nam do gustu i się w nią zasłuchamy i zapatrzymy, a być może po chwili zaciekawienia przejdziemy obok niej dalej.
Maloya ewoluuje. Staje się nie tylko żywą tradycją, ale także inspiracją i energetyczną pożywką zwłaszcza dla tych, którzy chcą podkreślać reuniońską tożsamość i kreolskie korzenie, głęboko osadzone w kolonialnej historii.
Zapoznając się z maloya możemy zacząć prawie od każdego z muzycznych styli. Możemy zacząć od osadzonego w stylistyce lat 70-tych Ti-Fock, gdzie mieszają się funky, jazz, soul i afrobeat. Możemy dać się uwieść poetyckim pieśniom Alaina Petersa, który na początku swojej kariery łączył maloya z elektrycznymi aranżacjami inspirowanymi Beatlesami i Hendrixem. Możemy zakosztować transowego eksperymentu Saodaj, choć swój muzyczny kręgosłup budują na tradycji maloya. Możemy muzycznie pożeglować w kierunku kreol urban pop jak obecnie nazywa swoją muzykę Maya Kamaty.
-
Krótka historia Maloya
Historia reunion to opowieść o dwóch ścierających się ze sobą światach. O rosnącym francuskim kolonializmie i jego pozostałościach w postaci dzisiejszych, zamorskich departamentów. I o…
Przesłuchując playlisty z maloya natrafimy na bardziej tradycyjne brzmienia, jak choćby w wykonaniu LiNDigO, „eksportowego produktu Reunion” czy rodzinnego projektu Kiltir, gdzie maloya była i jest częścią ich codziennego życia. Dotrzemy zapewne do początków, dla których Firmin Viry jest postacią wręcz ikoniczną. Usłyszymy zapewne Ziskakan, który nie tylko walczył o kreolską tożsamość, ale uczynił wiele dla funkcjonowania maloya jako popularnej, współczesnej muzyki. Spotkamy także Danyela Waro , „dumnego bękarta”, jak sam mawia o sobie.
Gdy w 2009 roku UNESCO wpisywało maloya na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości, w dokumentacji nominacyjnej odnotowano około 300 zespołów praktykujących maloya. Poniżej prezentuję krótkie, moje osobiste wprowadzenie do maloya.
-
Ziskakan – (Péi) Bato Fou
„Poznamy ból, poznamy cierpienie, kiedy nasz kraj zostanie przyłączony do Francji” – śpiewa Giblert Punia, lider Ziskakan. „To nie jest tekst buntu, lecz pytanie o absurd,…
-
Ziskakan – Baba Priyer Maloya
Nie był to jednak prosty «powrót maloya do Afryki», lecz raczej spotkanie dwóch współczesnych tradycji muzycznych — reuniońskiej i senegalskiej. Sam Ziskakan określa swoją muzykę jako…
-
Tradycjonalista Firmin Viry
Wg Viry’ego nie należy „mieszać maloya i kabaré”. Kabare wykonuje się w gronie rodzinnym, a maloya śpiewa się na scenie. „Jest zwrotka, refren; zwrotka wyjaśnia historię,…
-
Danyel Waro – Batarsite
Waro często określa siebie jako „fier bâtard” – dumny bękart. „Batarsité dosłownie oznacza bękarctwo. Ale w moim przypadku mówię o tożsamości Reunionu. Jesteśmy narodem głęboko naznaczonym…
-
Danyel Waro – Samn ou
U Waro słowo jest równie ważne jak rytm. Maloya staje się narzędziem opowiadania o tożsamości, kolonialnej przeszłości, nierównościach, emigracji, rasizmie, ale również o miłości, śmierci czy…
-
Waro & Kafmaron – Mandela
Waro, choć sam jest wierny tradycyjnemu instrumentarium maloya, nie stroni od udziału w przedsięwzięciach typu maloya-fusion. Co więcej, poprzez swój udział w nich łączy pokolenia i…
-
Saodaj – Pokor Ler
„maloya nomade” — maloya wędrowne, otwarte, niezamknięte w formule „tradycyjnego” kabaru.
-
Saodaj – 5/8
Saodaj pochodzi od portugalskiego słowa „Saudade”, używanego między innymi na Wyspach Zielonego Przylądka, w Mozambiku i Brazylii. To koncepcja specyficzna dla tych kultur, o której śpiewa…
-
Saodaj – Foli
Gdzie kryje się nasze szaleństwo? Między posłuszeństwem a przekroczeniem granic? Między miłością a nienawiścią? Między oporem a wyrzeczeniem? Saodaj wybiera trans i ciało, by przemówić.
-
Saodaj – Somin Grands Bois (Firmin Viry)
Tradycjonalista Firmin Viry w wykonaniu nomadycznego Saodaj, przy brzemieniu elektrycznej gitary.
-
Kiltir – Kabare
Kiltir – kultura. Kultura maloya, którą poznawali nie jako gatunek koncertowy, lecz jako element życia rodzinnego, w tym servis kabaré organizowanych przez babkę.
-
Kiltir – Kabar maron
Teksty Kiltir silnie odwołują się do niewolnictwa, marronnage, pamięci przodków, języka kreolskiego i tożsamości Réunion. Jak mawia Jeannick, lider Kiltir: „Nie powinieneś tylko słuchać maloya, musisz…
-
LiNDiGO – Ahi Na Ma
„Kiedy jedziemy na Kubę, przywozimy do swojego maloya congę; z Afryki — djembe i balafon; ze spotkania z Fixim — syntezatory i klawisze.” – mówi o…
-
LiNDiGO – LafrikindMada
Na początku kariery Lindigo był silny zwrot ku Madagaskarowi: malgaskim polifoniom, językowi, kabosy i poszukiwaniu malgaskiego źródła maloya.
-
LiNDiGo – Domoun
„Maloya power” – album, na którym Lindigo świadomie przekształca maloya w muzykę taneczną, funkową i afrobeatową, nie rezygnując z jego rytmicznego rdzenia.
-
Alain Péters – Caloubadia
Caloubadia nie jest zwykłym rzeczownikiem oznaczającym konkretną rzecz. W kreolskiej tradycji słowo ma oznaczać mieszaninę, miksturę przygotowywaną przez „sorciera” — tradycyjnego uzdrowiciela/czarownika. Mówi się, że „czarodziej…
-
Alain Péters – Mange pou le coeur
Zaczynał jako rockman i muzyk orkiestr tanecznych, a do maloya doszedł później. To właśnie połączenie rocka, psychodelii, séga, maloya, poezji kreolskiej i muzyki afrykańskiej stworzyło jego…
-
Gren Seme – Maloya Gaze
„Maloya gaze” czyli szalona maloya. Gren Seme dla swojej muzyki używają określenia „maloya évolutif”. Maloya jest dla nich matrycą rytmiczną, językową i kulturową, na którą nakładają…
-
Gren Seme – Poussiere
„Wszędzie mamy te same podstawowe potrzeby, te same lęki… z dodatkowym obciążeniem w postaci tej samej zachodniej homogenizacji, która jest narzucana w każdym sektorze”
-
Gren Seme – Bhopal
„Kontrast między uśmiechami i radością na twarzach tych ludzi, a ich historią, naznaczoną tragicznym wypadkiem chemicznym w 1984 r., poruszył mnie do głębi.” – mówi o…
-
LOYA – Malbar dance
„Malbar dance” to stanowi porywający hołd Loya dla jego tamilskich przodków. Maloya z La Réunion, mauretański sega i muzyka tamilska rozbrzmiewają w rytmie footworku, tradycyjny rytm…
-
Maya Kamaty – Santie Papang
Santier Papang – pierwsza płyta Maya Kamaty. Miks maloya, folku i poetyckiej chanson. To jeszcze etap budowania własnej tożsamości wewnątrz tradycji. „Santié Papang” to po kreolsku…
-
Maya Kamaty – Diampar
Maya Kamaty traktuje maloya jak jeden z kodów współczesnej tożsamości kreolskiej, który można wprowadzić do trapu, electro, hip-hopu czy globalnego popu bez zastanawiania się, czy rezultat…
-
Maya Kamaty – Meute
„Oto jesteśmy! Kim jesteśmy? Jesteśmy watahą!” – napisana i skomponowana przez dwie „dalones” (przyjaciółki w języku kreolskim) Mayę Kamaty i Marie Lanfroy (Saodaj), zabiera nas w…
-
Alsimi – Alsimi
Alsimi – Eksplorują zdolność przekształcania ołowiu w złoto, przemieniania bólu w siłę, a ciemności w światło. Ich projekt odzwierciedla instynktowną potrzebę uchwycenia się muzyki i śpiewu…
-
Simangavole – Maloya manier fanm
„Maloya manier fanm” – czyli 'maloya na kobiecy sposób”. Simangavole przełamuje mocno płciowy tradycyjny podział ról w maloya. Maloya Manièr Fanm oznacza przejęcie przez kobiety „wszystkich…
-
Ti Fock – Kom Le Long
„Nigdy nie uda mi się osiągnąć czystego brzmienia. Zawsze muszę je zamulać, tworzyć fuzje, prawdopodobnie dlatego, że sam jestem rasy mieszanej.” – mówi o sobie Jean-Michel…